ABD Başkan Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri saldırılarının kabaca tahminlere göre Amerikan vergi mükelleflerine şimdiden 1 milyar doların üzerinde bir maliyet getirmiş olduğu düşünülüyor. Hafta sonu düşürülen uçaklar nedeniyle yüz milyonlarca dolar kaybedildi ve çatışmanın ne kadar süreceğine bağlı olarak toplam faturanın 100 milyar dolara yaklaşabileceği belirtiliyor.
Öne çıkanlar
• Trump İran ile İsrail arasında bir aydan uzun süredir tırmanan gerilimin ardından 28 Şubat Cumartesi sabahın erken saatlerinde başlayan bir askeri operasyon emri verdi ve ABD ordusu saldırılar gerçekleştirdi.
• ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın (CENTCOM) doğruladığına göre pazar günü Kuveyt’te üç F-15E Strike Eagle jeti de düşürüldü. Her bir jetin tahmini maliyeti 90 milyon dolar olduğundan, bu kayıp ABD ordusuna en az yaklaşık 300 milyon dolara mal oldu.
• American Enterprise Institute düşünce kuruluşunda kıdemli araştırmacı ve eski Pentagon bütçe yetkilisi Elaine McCusker'ın Wall Street Journal'a yaptığı tahmine göre saldırılar tam anlamıyla başlamadan önce bile bölgeye asker, gemi ve uçak sevkiyatı yapılmasının orduya tahminen 630 milyon dolara mal olduğu belirtiliyor.
• ABD'nin İran’daki askeri operasyonun tam kapsamı henüz net değil ancak oldukça büyük ölçekli olduğu görülüyor: CENTCOM pazartesi günü yaptığı açıklamada saldırıların başlamasından sonraki ilk 48 saat içinde İran’da 1.250’den fazla hedefin vurulduğunu bildirdi ve şu ana kadar kullanılan 20’den fazla farklı askeri unsur ve silah sisteminin listesini yayımladı.
• Bu operasyonlar, yalnızca son birkaç günde savaşın maliyetine muhtemelen milyonlarca dolar daha ekledi. Kullanılan varlıkların üretim ve işletme maliyetleri 35 bin dolarlık tek yönlü bir insansız hava aracından milyonlarca dolarlık Tomahawk füzelerine kadar değişiyor.
• Ayrıca bu maliyetlere, bölgedeki askerlerin günlük bakım ve konuşlanma giderleri dahil değil. Washington Post’un pazartesi günü bildirdiğine göre askeri operasyona halihazırda yaklaşık 50 bin asker katılıyor ve daha fazlasının yolda olabileceği belirtiliyor.
İran saldırıları ABD'lilere ne kadara mal oluyor?
Operasyonun tam kapsamı ve kullanılan silahların detayları henüz tamamen bilinmediği için İran’daki saldırıların ABD hükümetine tam olarak ne kadara mal olduğunu tahmin etmek zor. Ancak maliyet hızla artıyor.
Günde 13 milyon dolar: Bölgedeki iki uçak gemisinin maliyeti. WSJ daha önce ordunun bölgeye iki uçak gemisi gönderdiğini yazdı. Center for a New American Security, 2013 yılında her bir uçak gemisinin günlük işletme maliyetinin en az 6,5 milyon dolar olduğunu tahmin etti. Bu rakamın bugün daha yüksek olması muhtemel. Bloomberg, şubat ayında İran’a gönderilen USS Gerald Ford uçak gemisinin Venezuela’da konuşlu olduğu dönemde günlük işletme maliyetinin yaklaşık 11,4 milyon dolar olduğunu tahmin etti.
43,8 milyon dolar: Yaklaşık 1.250 kamikaze insansız hava aracının maliyeti. CENTCOM, birçok saldırıda imha edilen ve üretimi daha ucuz olan tek yönlü kamikaze insansız hava araçlarının kullanıldığını belirtti. Bu araçların tam olarak kaç saldırıda kullanıldığı net değil. Bloomberg’e göre her bir drone 35 bin dolara mal oluyor. Büyük çaplı hedefli saldırıların her biri muhtemelen milyonlarca dolara mal oldu. Drone üreticisi Draganfly’ın CEO’su Cameron Chell Fox News’a yaptığı açıklamada cumartesi günü İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’i öldüren saldırıların, daha pahalı hassas vuruş dronları ve insanlı uçakların kullanımı nedeniyle “muhtemelen onlarca milyon dolara mal olmuş olabileceğini” söyledi.
Uçuş başına 130.000 ila 150.000 dolar: B-2 bombardıman uçakları. Üst düzey bombardıman uçaklarının işletme maliyeti tek yönlü dronlardan çok daha yüksek. New York Times’ın haberine göre CENTCOM’un saldırılarda kullanıldığını doğruladığı B-2 bombardıman uçaklarının yalnızca uçuş saatlik işletme maliyeti 130 bin ila 150 bin dolar arasında.
2 milyon dolar: Tomahawk füzeleri. Haberlere göre ordu saldırılarda Tomahawk füzeleri kullanıyor ve Times her bir füzenin maliyetini 2 milyon dolar olarak tahmin ediyor.
12,8 milyon dolar: THAAD balistik füze savunma önleyicileri. Düşman saldırılarını engellemek için kullanılan bu sistemlerin her biri, The Hill’in aktardığı Pentagon belgelerine göre yaklaşık 12,8 milyon dolara mal oluyor. Şu ana kadar kaç tanesinin kullanıldığı ise belirsiz.
İran’daki savaşın toplam maliyeti ne kadar olabilir?
Penn Wharton Budget Model (PWBM) direktörü Kent Smetters pazartesi günü Fortune’a yaptığı açıklamada, İran’daki çatışmanın vergi mükelleflerine toplam maliyetinin en az 40 milyar dolar olacağını ancak bu rakamın muhtemelen 65 milyar dolara daha yakın olacağını ve çatışmanın süresine bağlı olarak 95 milyar dolara kadar çıkabileceğini öne sürdü. Bu tutar, askeri operasyonların doğrudan maliyetlerini ve askeri stokların yenilenmesini kapsıyor. Ancak toplam ekonomik maliyetin çok daha yüksek olması bekleniyor. Smetters, ticaret ve enerji piyasaları gibi ekonomik faktörlerde beklenen aksamalara bağlı olarak savaşın ABD ekonomisine 50 milyar ile 210 milyar dolar arasında kayıp yaşatabileceğini ifade etti.
ABD şimdiye kadar İran saldırısı için ne kadar harcama yaptı?
Trump göreve geldiğinden bu yana, son saldırı dalgasından önce bile ABD İran’daki operasyonları için milyarlarca dolar harcamıştı. Brown Üniversitesi’nin Costs of War projesi, ordunun İran’daki operasyonlarının 2025 yılında 2 milyar ile 2,25 milyar dolar arasında maliyeti olduğunu tahmin ediyor. Bu rakama, geçen haziran ayındaki 12 günlük savaş sırasında İran’a yönelik saldırılar da dahil. Bu yıl bölgedeki askeri varlığın daha da büyüdüğü görülüyor. WSJ şubat ayında ABD’nin son haftalarda Orta Doğu’ya 2003’ten bu yana herhangi bir zamandan daha fazla sayıda uçak gönderdiğini bildirmişti.
Diğer askeri operasyonlar ABD’ye ne kadara mal oldu?
İran’daki operasyonlar, Venezuela’ya yapılan benzer bir saldırıs sonrasında geldi. Center for Strategic and International Studies’e göre bu hükümete günde yaklaşık 31 milyon dolara mal oldu. Bloomberg ise şubat ayında bölgedeki askeri operasyonların toplam maliyetinin muhtemelen 3 milyar doları aştığını bildirdi. Orta Doğu’da ise Brown’ın Costs of War projesi, ABD’nin Ekim 2023 ile Eylül 2025 arasında bölgede 31,5 milyar ile 33,7 milyar dolar arasında harcama yaptığını tahmin ediyor; bu tutara İsrail’e yapılan askeri yardımlar ile İran, Yemen ve daha geniş Orta Doğu bölgesindeki operasyonlar da dahil. Brown’daki araştırmacılar, 2021 yılında ABD’nin 11 Eylül saldırılarının ardından yürüttüğü savaşlara toplam 5,8 trilyon dolar harcadığını tahmin etmişti. Bu tutara doğrudan askeri operasyonların yanı sıra gazilerin sağlık hizmetleri ve ABD içindeki terörle mücadele faaliyetleri gibi harcamalar da dahil.